Otyłość i nadwaga – jakie są ich przyczyny i wpływ na zdrowie? CZĘŚĆ 1.

Otyłość i nadwaga - jakie są ich przyczyny i wpływ na zdrowie? Aleksandra Włoczysiak Dietetyk, aleksandrawloczysiak.pl
Otyłość i nadwaga - jakie są ich przyczyny i wpływ na zdrowie?

Dlaczego temat otyłości jest tak często poruszany, zapytacie? Co jest przyczyną rosnącej się popularności „kultu szczupłego ciała”? Dlaczego wszyscy wokół się odchudzają i czy ja też powinnam/powinienem, skoro dobrze jest mi tak, jak jest? W tym artykule postaram się pokazać, dlaczego powinniśmy wystrzegać się nadmiernej masy ciała, jakie są jej przyczyny oraz czym nadwaga oraz otyłość mogą skutkować w przyszłości.

Czym jest otyłość i jak ją zdiagnozować?

Na początku odrobina teorii. Poprzez pojęcia nadwaga i otyłość rozumiemy nadmierne gromadzenie się tkanki tłuszczowej w organizmie, które prowadzi do pogorszenia stanu zdrowia.

Najpopularniejszym i najłatwiej dostępnym wskaźnikiem określającym prawidłowość masy ciała jest wskaźnik BMI (Body Mass Index). Nie jest on doskonały, gdyż np. w przypadku osób bardzo aktywnych fizycznie, może błędnie klasyfikować ich masę ciała jako nadwagę/otyłość przez wysoką zawartość tkanki mięśniowej. Jednak w przypadku większości społeczeństwa, czyli osób prowadzących siedzący tryb życia, nieprzywiązujących nadmiernej uwagi do jakości spożywanej żywności, będzie on obiektywnym wskaźnikiem. Aby obliczyć nasze BMI wystarczy zastosować poniższy wzór:

Rozmawiając na temat nadmiernej masy ciała, możemy wyróżnić dwa jej poziomy – nadwagę i otyłość. Otyłość natomiast dzielimy na 3 kolejne stadia: otyłość I, II i III stopnia. Możemy się domyślić, że im wyżej w skali znajduje się nasze ciało, tym większe zagrożenie dla naszego zdrowia.

Otyłość – narastający problem

Możemy sądzić, że otyłość nie jest tak powszechnym problemem, bo np. większość naszych znajomych się z nim nie boryka, uprawia jakąś aktywność fizyczną i je dość zdrowo. Jednak warto spojrzeć na ogół społeczeństwa. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), od 1980 r. do czasów obecnych, odsetek osób z nadwagą potroił się. Według najnowszych danych, w 2016 r. 39% światowej populacji zmagało się z nadwagą, natomiast 13% z otyłością. Nie bez powodu, więc, tak często wspomina się o epidemii nadwagi i otyłości.

Coraz częstszym zjawiskiem staje się również występowanie nadwagi i otyłości wśród dzieci. Wzrost odsetka osób otyłych jest także znaczącym problemem ekonomicznym. Szacuje się, że wydatki związane z leczeniem otyłości w Europie wynoszą 2-8% wydatków na opiekę zdrowotną. Czy nie byłoby pięknie, gdyby te pieniądze zostały przeznaczone na inny cel, a ludzie byli zdrowsi i szczęśliwsi?

Otyłość – przyczyny

Przyczyny otyłości można sprowadzić do jednego, na pierwszy rzut oka prostego zagadnienia: zaburzonego bilansu energetycznego. Oznacza to, że ilość energii pobierana z żywnością jest większa od ilości energii, jaką wydatkujemy. Na całkowitą przemianę materii składają się:

podstawowa przemiana materii (PPM) – energia potrzebna do przeprowadzania wszystkich procesów metabolicznych organizmu (oddychanie, trawienie, bicie serca, praca mózgu itp.)

energia wydatkowana na wszelkie codzienne czynności, począwszy od podniesienia się z łóżka, na godzinnym treningu kończąc.

Pierwsze, co przychodzi do głowy to „Wystarczy, że będę ruszać się więcej, jeść mniej i schudnę!”. Fakt, choć cały proces jest dużo bardziej złożony. Przyczyn rozwoju otyłości jest wiele i wśród nich wymienia się czynniki genetyczne, hormonalne, behawioralne, socjalne, środowiskowe oraz psychologiczne. Mają one wpływ na regulację ilości spożywanej żywności lub na ilość energii wydatkowanej.

Czynniki genetyczne

Wiadomo, iż genetyka jest w pewnym stopniu odpowiedzialna za nasza masę ciała. Wpływa ona między innymi na regulację ilości spożywanej żywności, lecz także za podstawową przemianę materii czy rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w obrębie ciała. Warto jednak pamiętać, że niemożliwe jest przybranie na wadze bez dostarczenia nadmiaru energii z żywności, nawet mając do tego genetyczne skłonności.

Zaburzenia hormonalne

Przybieranie nadprogramowych kilogramów może być również skutkiem zaburzeń hormonalnych, takich jak zespół Cushinga, niedoczynność przysadki lub dość powszechnie występująca niedoczynność tarczycy. W przypadku niewyrównanej niedoczynności tarczycy, podstawowa przemiana materii może się znacznie obniżyć, powodując nieświadome przyjmowanie zbyt dużej ilości energii.

Czynniki środowiskowe

Rozwój cywilizacji oraz środowisko, w jakim żyjemy, coraz bardziej sprzyja rozwojowi pewnych chorób, w tym otyłości. Do czynników środowiskowych wpływających na zwiększenie masy ciała zaliczymy nieprawidłowe nawyki żywieniowe, coraz łatwiej dostępną żywność o niskiej jakości i wysokiej energetyczności, siedzący tryb życia, przewlekły stres skutkujący rozładowywaniem emocji poprzez jedzenie, a także przyjmowanie leków zwiększających ilość spożywanego jedzenia.

Czynniki psychologiczne

Warto wspomnieć również o roli zaburzeń emocjonalnych w rozwoju otyłości. Nasilony stres, obniżenie nastroju bądź niska samoocena wiążą się z potrzebą kompensacji negatywnych emocji poprzez nadmierne spożywanie żywności, najczęściej o wysokiej energetyczności. Do rozwoju otyłości mogą prowadzić również zaburzenia odżywiania, takie jak żarłoczność psychiczna, kompulsywne objadanie się czy syndrom jedzenia nocnego. W przypadku powyższych przypadłości, ważna jest współpraca z psychiatrą, psychodietetykiem oraz dietetykiem.

Nadwaga i otyłość – skutki zdrowotne

Po przeczytaniu obu części artykułu, ostatnie o czym powinniśmy myśleć, to utrzymanie i dążenie do prawidłowej masy ciała wyłącznie ze względów estetycznych. Choć są one najpopularniejszym inicjatorem dążenia do niższej masy ciała, warto pomyśleć o najważniejszej sprawie – o naszym zdrowiu. Nadwaga i otyłość przyczyniają się bowiem do rozwoju wielu chorób, których moglibyśmy uniknąć poprzez prowadzenie zdrowego stylu życia. W kolejnej części wpisu dowiesz się, jakich chorób możesz uniknąć, utrzymując swoją masę ciała w normie.

Piśmiennictwo:

  1. Muchacka R., Cebula N.: Nadwaga i otyłość – ogólnoświatowa epidemia, Prace Naukowe WSZiP 2017, 42, 75-85
  2. Gromek N.: Problem nadwagi i otyłości – skala zjawiska oraz czynniki ryzyka, Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician 2020, 65, 9–29
  3. Ostrowska L.: Leczenie dietetyczne otyłości, 339-366, [W] Grzymisławski M. (red.): Dietetyka kliniczna, PZWL, Warszawa, 2020
Komentarze
Podziel się z innymi

1 Comment

Comments are closed